Pozorne samozatrudnienie ZZP w Holandii: Przewodnik dla Polaków

Wprowadzenie

Wielu polskich migrantów w Holandii decyduje się na pracę jako ZZP (zelfstandige zonder personeel) – czyli samozatrudniony bez pracowników. Ta forma współpracy wydaje się mieć wiele zalet, takich jak elastyczność czy wyższe zarobki. Jednak w praktyce często zdarza się, że tzw. ZZP to tylko pozorne samozatrudnienie (hol. schijnzelfstandigheid), a pracownik formalnie wpisany jest jako przedsiębiorca, choć w rzeczywistości spełnia wszystkie cechy typowego stosunku pracy etatowej.

W tym bardzo szczegółowym przewodniku wyjaśniamy, czym różni się prawdziwe samozatrudnienie od pozornego, jakie ryzyka wiążą się z byciem pozornym ZZP, przedstawiamy praktyczne wskazówki, jak się bronić oraz opisujemy kroki prawne, które możesz podjąć, aby dochodzić swoich praw. Przedstawiamy też studia przypadków polskich pracowników, którzy zmierzyli się z problemem pozornego samozatrudnienia.

1. Czym jest prawdziwe samozatrudnienie jako ZZP (ZZP - zelfstandige zonder personeel)?

Prawdziwy ZZP to osoba prowadząca działalność gospodarczą na własny rachunek, która:

• Samodzielnie organizuje swoją pracę – decyduje, kiedy, gdzie i jak wykonać zlecenie.
• Pracuje dla wielu klientów (opdrachtgevers) – dzięki temu jej dochody nie zależą od jednego podmiotu.
• Ponosi ryzyko przedsiębiorcze – np. jeśli zlecenie nie zostanie wykonane lub klient nie zapłaci, ZZP ponosi konsekwencje finansowe.
• Używa własnych narzędzi i materiałów – nie korzysta głównie z wyposażenia zleceniodawcy.
• Wystawia faktury za wykonaną usługę i samodzielnie odprowadza podatki i składki do Belastingdienst (holenderskiego urzędu skarbowego).
• Nie jest objęty nadzorem i kontrolą jak pracownik – sam decyduje o swoim harmonogramie pracy.

Taki model samozatrudnienia zazwyczaj nie daje prawa do świadczeń związanych z umową o pracę (np. urlopy, wynagrodzenie chorobowe), ale za to daje dużą swobodę i możliwość wyższych zarobków.

2. Pozorne samozatrudnienie (schijnzelfstandigheid): Co to jest i jak je rozpoznać?

Pozorne samozatrudnienie oznacza sytuację, gdy formalnie pracujesz jako ZZP, jednak faktycznie Twoje warunki pracy wskazują na standardowy stosunek pracy.

Holenderskie instytucje, przede wszystkim Belastingdienst i sądy, oceniają tę sytuację na podstawie następujących kryteriów:

• Podlegasz nadzorowi i kierownictwu zleceniodawcy – zleceniodawca decyduje, jak i kiedy masz pracować.
• Pracujesz w stałych, wyznaczonych godzinach narzuconych przez klienta.
• Używasz narzędzi i materiałów należących do zleceniodawcy.
• Pracujesz przede wszystkim lub wyłącznie dla jednego klienta.
• Nie ponosisz ryzyka biznesowego – jeśli nie wykonasz zadania, nie tracisz finansowo; ryzyko ponosi zleceniodawca.
• Wykonujesz pracę identyczną lub podobną do tej, którą wykonują pracownicy zatrudnieni na etacie.

Spełnienie większości z powyższych przesłanek skutkuje uznaniem stosunku pracy za faktyczne zatrudnienie (hol. arbeidsovereenkomst) mimo podpisania umowy ZZP.

Konsekwencje uznania pozornego samozatrudnienia

Gdy pracownik zostaje uznany za zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, mimo że formalnie jest ZZP:

• Ma prawo do minimalnego wynagrodzenia.
• Należy mu się wynagrodzenie chorobowe (hol. loondoorbetalingsverplichting).
• Przysługuje mu prawo do płatnego urlopu i dodatku wakacyjnego (hol. vakantiegeld).
• Może otrzymać odprawę (hol. transitievergoeding) przy zwolnieniu.
• Buduje prawo do zasiłku dla bezrobotnych (hol. WW-uitkering).
• Przysługuje mu ochrona przed zwolnieniem (hol. ontslagbescherming).
• Firma odpowiada za odprowadzenie podatków i składek na ubezpieczenie społeczne (hol. sociale verzekeringen).

3. Wet DBA (Kompleksowa ustawa o relacjach pracy) i kontrola Belastingdienst

Co to jest Wet DBA?

Wet DBA (volnym tłumaczeniu: Ustawa o deregulacji oceny stosunków pracy) to holenderska regulacja prawna, która została wprowadzona, by zapobiegać nadużyciom w formie pozornego samozatrudnienia. Jej celem jest ustalenie, czy dana współpraca ZZP powinna być traktowana jako stosunek pracy (umowa o pracę), czy jako prawdziwe samozatrudnienie.

Jak działa Wet DBA?

Wet DBA wprowadziła pojęcie "modelowych umów" (hol. modelovereenkomsten), które zostały opracowane przez Belastingdienst i partnerów społecznych. Jeśli współpraca jest oparta na modelowej umowie, to jest ona uważana za prawidłową i bezpieczną z punktu widzenia podatków i ubezpieczeń społecznych.

Zaostrzenie kontroli od 2025 roku

Do niedawna Belastingdienst nie egzekwował surowo przepisów Wet DBA, co powodowało wiele nadużyć. Od 2025 roku wprowadzono zaostrzone kontrole i inspekcje. Pracodawcy zatrudniający pozornych ZZP narażają się na naliczenie zaległych podatków i składek, wraz z karami oraz odsetkami.

Kontrole Belastingdienst – na co zwracają uwagę?

• Formalna umowa i rzeczywisty charakter współpracy.
• Liczba klientów oraz stopień niezależności ZZP.
• Cechy stosunku pracy, takie jak nadzór, czas pracy i ryzyko biznesowe.

4. Ryzyka pozornego samozatrudnienia dla pracownika

Bycie pozornym ZZP jest dla pracownika bardzo niekorzystne i obarczone ryzykiem:

• Brak prawa do minimalnego wynagrodzenia – jeśli firma płaci poniżej minimalnej stawki, nie zbudujesz uprawnień na tej podstawie.
• Brak prawa do wynagrodzenia chorobowego (hol. loondoorbetaling) – gdy zachorujesz, nie otrzymasz rekompensaty.
• Brak zasiłku chorobowego z tytułu Ziektewet.
• Brak prawa do urlopu płatnego oraz dodatku wakacyjnego.
• Brak budowania uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych (WW).
• Brak ochrony przed nieuzasadnionym zwolnieniem.
• Konieczność samodzielnego rozliczania podatków i składek – co może być kosztowne i skomplikowane.
• Brak prawa do dodatków socjalnych (hol. toeslagen), np. zorgtoeslag (dopłaty do ubezpieczenia zdrowotnego).

W efekcie, pracując na pozornym ZZP, po latach możesz nie mieć żadnych zabezpieczeń socjalnych ani emerytalnych. W sytuacji choroby, utraty pracy czy innych problemów finansowych znajdziesz się bez wsparcia.

5. Studia przypadków polskich pracowników pozornego ZZP

Przypadek 1: Michał – pracownik magazynu z Rotterdamu

Michał przez dwa lata pracował dla jednej firmy logistycznej jako ZZP. Pracował w stałych godzinach, używał sprzętu firmy i wykonywał dokładnie takie same zadania jak jego koledzy zatrudnieni na umowę o pracę. Nie rozliczał się samodzielnie z podatków – firma odprowadzała pewne składki, ale nie wszystkie. Po upływie dwóch lat został zwolniony bez prawa do odprawy.

Po konsultacji z prawnikiem Michał pozwał firmę o uznanie stosunku pracy. Sąd przyznał mu rację, nakazał firmie wypłacić zaległe wynagrodzenie chorobowe, urlopowe oraz odprawę.

Przypadek 2: Anna – opiekunka osób starszych z Eindhoven

Anna pracowała jako opiekunka przez 3 lata dla jednej agencji jako ZZP, ale mogła pracować tylko na zleceniach tej agencji, w stałych godzinach i pod bezpośrednim nadzorem. Zlecenia musiała odrzucić, jeśli nie pasowały agencji, a sama nie mogła zatrudnić zastępcy.

Po doznaniu poważnej choroby Anna nie otrzymała wynagrodzenia chorobowego. Po zasięgnięciu porady prawnej, wspólnie z prawnikiem złożyła wniosek o uznanie stosunku pracy i wypłatę świadczeń. Sprawa zakończyła się ugodą – agencja wypłaciła zaległe świadczenia.

Przypadek 3: Piotr – informatyk w Amsterdamie

Piotr był zatrudniony jako ZZP, ale jego praca była wykonywana na rzecz tylko jednego klienta, dla którego pracował prawie cały rok, pod ciągłym nadzorem menadżera. Piotr musiał dostarczać raporty i uczestniczyć w cotygodniowych spotkaniach według harmonogramu klienta.

Po zbadaniu sytuacji przez specjalistów, Piotr uzyskał od Instytucji Ubezpieczeń Społecznych (UWV) potwierdzenie, że był faktycznie pracownikiem na umowie o pracę. Dzięki temu mógł starać się o rekompensatę i zasiłki.

6. Jak sprawdzić, czy jesteś pozornym ZZP? – szczegółowy przewodnik krok po kroku

Krok 1: Analizuj swój zakres obowiązków i sposób pracy

• Czy jesteś pod stałym nadzorem i zarządzany przez klienta?
• Czy wykonujesz te same zadania, co pracownicy zatrudnieni na etat?
• Czy pracujesz w określonych, stałych godzinach ustalonych przez klienta?

Krok 2: Sprawdź liczbę swoich klientów

• Czy masz więcej niż jednego klienta?
• Czy możesz odmówić przyjęcia zlecenia od jednego klienta bez utraty dochodu?

Krok 3: Oceń swój status finansowy i ryzyko

• Czy ponosisz ryzyko finansowe, jeśli klient nie zapłaci lub zlecenie się nie powiedzie?
• Czy sam inwestujesz w narzędzia i materiały do swojej pracy?

Krok 4: Przeanalizuj umowę i formalności

• Czy umowa, którą podpisałeś, jest modelową umową zalecaną przez Belastingdienst?
• Czy sam wystawiasz faktury i rozliczasz się z podatków?

Krok 5: Sprawdź, czy możesz zatrudnić zastępcę

• Czy masz prawo wysłać inną osobę do wykonania swojego zadania?

Krok 6: Skonsultuj się z ekspertem

• Skontaktuj się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy w Holandii, aby ocenić Twoją sytuację.

7. Co zrobić, jeśli jesteś pozornym ZZP – krok po kroku

Krok 1: Zgromadź dokumentację i dowody

• Zbierz wszystkie umowy, maile, harmonogramy pracy, instrukcje i potwierdzenia obecności.
• Zapisz godziny pracy i sposób zarządzania twoją pracą.

Krok 2: Skonsultuj się z prawnikiem

• Prawnik oceni Twoją sytuację i pomoże przygotować pozew lub wniosek do sądu o uznanie stosunku pracy.

Krok 3: Zgłoś sprawę do odpowiednich instytucji

• Możesz zgłosić sprawę do sądu pracy lub do UWV.
• Możesz również złożyć skargę do Belastingdienst lub Inspektoratu Pracy (hol. Inspectie SZW).

Krok 4: Po uzyskaniu pozytywnego rozstrzygnięcia domagaj się praw

• Żądaj wypłaty zaległego minimalnego wynagrodzenia, dodatków, wynagrodzenia chorobowego oraz odpraw.

Krok 5: Monitoruj dalszą współpracę

• Jeśli dalej pracujesz u tego samego klienta, zażądaj zmiany formy zatrudnienia na umowę o pracę.

8. Praktyczne wskazówki dla polskich pracowników w Holandii

• Nie zgadzaj się na podpisanie umowy ZZP, jeśli w praktyce wykonujesz pracę jak pracownik na etacie.
• Dokumentuj swój zakres obowiązków i sposób pracy – zapisuj godziny, korespondencję, instrukcje.
• Zadbaj o posiadanie własnych narzędzi i klientów – to świadczy o prawdziwym samozatrudnieniu.
• Sprawdzaj, czy Twoja umowa to modelowa umowa zatwierdzona przez Belastingdienst.
• Jeśli nie posiadasz wystarczającej znajomości języka niderlandzkiego, korzystaj z pomocy tłumacza lub prawnika mówiącego po polsku.
• Skorzystaj z bezpłatnej pomocy prawnej (toevoeging) poprzez Radę Pomocy Prawnej (Raad voor Rechtsbijstand), jeśli masz niski dochód.
• Nie bój się domagać swoich praw – holenderskie prawo chroni pracowników nawet w modelach pozornego samozatrudnienia.
• Zawsze zwracaj uwagę na aktualizacje prawa – od 2025 roku kontrole są zaostrzone!

9. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy jako ZZP mam prawo do urlopu i płatnego chorobowego?

Nie, jeśli jesteś prawdziwym ZZP, nie masz prawa do płatnego urlopu ani wynagrodzenia chorobowego. Jednak jeśli jesteś pozornym ZZP i sąd uzna, że masz umowę o pracę, prawo do tych świadczeń Ci przysługuje.

2. Jak mogę sprawdzić, czy moja umowa ZZP jest modelową umową?

Modelowe umowy można znaleźć na oficjalnej stronie Belastingdienst. Powinny one zawierać postanowienia, które jasno określają niezależność ZZP, możliwość odmowy zleceń, posiadanie własnych narzędzi itp. Jeśli Twoja umowa jest inna, warto skonsultować się z prawnikiem.

3. Co robić, jeśli mój klient nie chce podpisać umowy o pracę?

Możesz poszukać pomocy prawnej i pozwać klienta o uznanie stosunku pracy. Wiele firm, po otrzymaniu takiego pozwu, decyduje się na ugodę, aby uniknąć kar finansowych i kontroli.

4. Czy mogę pracować jednocześnie dla kilku klientów jako ZZP?

Tak, prawdziwy ZZP powinien mieć kilku klientów – pracy wyłącznie dla jednego klienta przez dłuższy czas może świadczyć o pozornym samozatrudnieniu.

5. Czy agencje pracy mogą oferować tylko umowy ZZP?

Niestety część agencji pracy proponuje pracę na zasadach ZZP, aby uniknąć obowiązków pracodawcy. Jeśli jednak warunki pracy odpowiadają stosunkowi pracy, możesz domagać się praw na podstawie etatu i powinieneś sprawdzić swoją sytuację prawną.

10. Kiedy skontaktować się z prawnikiem?

Powinieneś rozważyć kontakt z prawnikiem jeśli:

• Masz podejrzenie, że Twoja umowa ZZP to pozorne samozatrudnienie.
• Firma wymusza na Tobie podpisanie umowy ZZP mimo faktycznych warunków pracy na etacie.
• Zostałeś zwolniony lub masz problemy z wypłatą wynagrodzenia.
• Nie wiesz, jakie masz prawa i od czego zacząć dochodzić swoich roszczeń.
• Potrzebujesz pomocy w złożeniu pozwu do sądu lub w kontaktach z Belastingdienst.

Skonsultowanie się wcześniej z profesjonalistą może uchronić Cię przed wieloma problemami i pozwoli skutecznie odzyskać należne Ci świadczenia.

Podsumowując, pozorne samozatrudnienie to poważny problem, który może pozbawić Cię wielu praw i świadczeń. Holenderskie prawo chroni pracowników przed tego typu nadużyciami – warto zrozumieć swoje prawa, monitorować swoją sytuację i nie bać się korzystać z pomocy prawnej.

Autor

Arslan & Arslan Advocaten

Adwokat — Specjalista prawa pracy

Arslan & Arslan Advocaten

Specjalizuje się w ochronie praw polskich pracowników w Holandii. Ponad 15 lat doświadczenia w prawie pracy, sporach z pracodawcami i agencjami pracy tymczasowej.

Opublikowano: 26 marca 2025Ostatnia aktualizacja: 26 marca 2025